Âu Châu nấu ăn bằng ga; Phi Châu hít khói
Một khối vẫn đều đặn trả tiền mua khí đốt của đối thủ địa chính trị, lại lên giọng dạy đời về đạo đức năng lượng — và từ chối quyền được nấu ăn sạch của người nghèo Phi Châu.
LUÂN ĐÔN, ngày 22 tháng 10. — Có một nghịch lý khó nuốt trôi đang diễn ra giữa lòng Âu Châu. Cùng một lúc, các thủ đô Âu Châu vẫn đều đặn chuyển tiền mua khí đốt từ một đối thủ địa chính trị — thứ nhiên liệu sưởi ấm nhà cửa và vận hành nhà máy của họ — nhưng lại nhân danh khí hậu để từ chối quyền tiếp cận năng lượng của những người nghèo nhất Phi Châu. Người Âu Châu nấu ăn bằng ga; người Phi Châu hít khói. Và kẻ rao giảng đạo đức lại chính là kẻ không giữ đạo đức.
Kẻ mua ga của đối thủ
Hãy nhìn thẳng vào sự thật: sau bao nhiêu tuyên bố cứng rắn, Âu Châu vẫn chưa dứt được khỏi nguồn khí đốt của đối thủ. Tiền vẫn chảy, đường ống vẫn hoạt động, mùa đông vẫn cần sưởi ấm. Các chánh phủ Âu Châu hiểu rõ điều đó, nên họ nói cứng mà làm mềm — vừa lên án, vừa mua. Đó là quyền của họ, và cũng là nhu cầu thực tế của họ. Nhưng chính vì thế, họ đã đánh mất tư cách đạo đức để phán xét người khác. Một khối không cai nổi cơn nghiện khí đốt của chính mình thì lấy tư cách gì để bảo một bà góa nghèo ở Phi Châu rằng bà không được dùng khí đốt để nấu ăn?
Người Phi Châu trả giá bằng lá phổi
Trong khi đó, tại Phi Châu, hàng trăm triệu người vẫn nấu ăn bằng củi, than củi và phân khô — những thứ nhiên liệu thô sơ thải ra khói độc ngay trong căn bếp chật hẹp. Khói bếp giết người âm thầm: bệnh phổi, bệnh tim, trẻ em suy dinh dưỡng vì bữa ăn nấu không chín kỹ. Khí đốt — thứ nhiên liệu sạch hơn, rẻ hơn, sẵn có — có thể cứu hàng triệu sinh mạng, nhưng các định chế tài chánh quốc tế, dưới áp lực của chương trình khí hậu Âu Châu, khước từ tài trợ cho hạ tầng khí đốt ở Phi Châu. Người nghèo Phi Châu không được quyền dùng thứ mà người giàu Âu Châu dùng mỗi ngày. Đó không phải là công lý khí hậu; đó là đặc quyền khí hậu.
Đạo đức không thể là độc quyền của kẻ giàu
Bài học ở đây vượt ra ngoài chuyện năng lượng. Khi một phe nhân danh đạo đức để áp đặt quy tắc mà chính mình không tuân thủ, thứ họ rao giảng không còn là đạo đức nữa — mà là quyền lực. Âu Châu có quyền lo cho khí hậu của mình, nhưng không có quyền bắt người nghèo Phi Châu trả giá cho sự yên tâm của mình trong khi chính mình vẫn mua ga của đối thủ. Nếu khí đốt đủ tốt cho bếp ăn ở Ba Lê và Luân Đôn, thì nó cũng đủ tốt cho bếp ăn ở Phi Châu. Đạo đức thật sự bắt đầu bằng sự nhất quán — và sự nhất quán đòi hỏi kẻ rao giảng phải sống theo điều mình rao giảng trước đã.