Nam Dương oằn mình trong mùa cháy rừng tồi tệ nhất một thập niên
Khói độc từ những đám cháy than bùn ở Kalimantan đã vượt ngưỡng nguy hại gấp bốn lần tại nhiều thành phố, khiến hàng trăm ngàn người mắc bệnh hô hấp; chánh phủ Nam Dương đổ lỗi cho việc cải tạo đất than bùn từ thập niên 1990 và hứa phục hồi hệ sinh thái.
PALANGKA RAYA, ngày 22 tháng 10. — PALANGKA RAYA, ngày 22 tháng 10. — Nam Dương (Indonesia) đang trải qua mùa cháy rừng dữ dội nhất trong khoảng một thập niên, với tâm điểm tại tỉnh Trung Kalimantan. Sau nhiều tháng hạn hán do hiện tượng El Niño, những cánh rừng và vùng đất than bùn khô nẻ đã bùng cháy dữ dội suốt nhiều tuần, tạo thành những cột khói dày đặc phủ kín bầu trời nhiều thành phố.
Tại huyện Katingan, chỉ số ô nhiễm không khí có lúc lên tới gần 1.600, trong khi thủ phủ tỉnh Palangka Raya ghi nhận gần 1.300 — gấp hơn bốn lần ngưỡng «nguy hại» 300. Hãng Reuters cho hay hàng trăm ngàn người tại bảy tỉnh đã mắc các bệnh về đường hô hấp. Khói mù đã vượt biên giới: nhiều trường học tại Đông Timor (Timor-Leste) và một số bang của Mã Lai (Malaysia) phải đóng cửa, còn Tân Gia Ba (Singapore) ban bố cảnh báo chất lượng không khí khi gió mùa Tây Nam thổi khói qua eo biển Malacca.
Ngọn lửa cháy ngầm dưới lòng đất
Than bùn là lớp vật chất hữu cơ tích tụ hàng ngàn năm trong đầm lầy; Nam Dương nắm giữ khoảng 30 phần trăm diện tích đất than bùn nhiệt đới của thế giới. Khi bị rút nước và khô đi, nó trở thành mồi lửa khổng lồ: lửa than bùn cháy âm ỉ dưới mặt đất nhiều tuần lễ, tỏa ra lượng khói và khí nhà kính vượt xa cháy rừng thông thường, và gần như không thể dập tắt bằng cách dội nước thông thường. Kí giả Liza Tambunan của đài BBC, có mặt tại Trung Kalimantan, mô tả người dân Palangka Raya sống trong màn sương «đặc quánh, mùi chua», tầm nhìn có lúc xuống dưới một trăm thước, trường học phải đóng cửa.
Thứ Trưởng Lương Thực Hanif Faisol Nurofiq quy trách nhiệm cho các dự án cải tạo đất trồng lương thực từ thập niên 1990, với hệ thống kênh rạch rút nước quy mô lớn «đã làm thay đổi căn bản tính chất tự nhiên của đất than bùn». Nhóm bảo vệ đất than bùn Pantau Gambut ước tính trong 24 triệu héc-ta đất than bùn của Nam Dương, có tới 16 triệu héc-ta đã trở nên dễ cháy hơn do phá rừng, mở đồn điền cọ dầu và mực nước ngầm sụt giảm.
Chánh phủ hứa phục hồi đất than bùn
Chánh phủ Nam Dương tuyên bố sẽ nỗ lực phục hồi hệ sinh thái than bùn và dự kiến triệu tập phiên họp khẩn để bàn biện pháp chữa cháy tăng cường cùng quy định sử dụng đất nghiêm ngặt hơn. Giới quan sát quốc tế đang theo dõi sát sao, bởi hiện tượng El Niño được dự báo còn kéo dài tới đầu năm 2027, trong khi những cơn mưa xối xả vốn kết thúc mùa khô khó đến trước cuối tháng Mười — nghĩa là màn khói độc có thể còn bao phủ vùng này nhiều tuần nữa.