Quốc Hội Papua New Guinea tranh luận vận mệnh độc lập của Bougainville
Bảy năm sau cuộc trưng cầu dân ý với chín mươi bảy phẩy bảy phần trăm cử tri chọn ly khai, Quốc Hội Papua New Guinea mở hai ngày tranh luận về việc phê chuẩn kết quả — một quyết định đòi ba phần tư số phiếu thuận.
PORT MORESBY, ngày 22 tháng 10. — PORT MORESBY, ngày 22 tháng 10. — Quốc Hội Papua New Guinea đang bước vào giai đoạn quyết định về tương lai của Bougainville, vùng tự trị từng bỏ phiếu áp đảo đòi độc lập hồi năm 2019. Mỗi dân biểu đều được phát biểu trong cuộc tranh luận kéo dài hai ngày 20 và 21 tháng Mười; sau đó Quốc Hội sẽ nhóm lại vào tháng Mười Một trước khi bỏ phiếu chính thức. Để phê chuẩn kết quả trưng cầu dân ý, cần tới ba phần tư số phiếu — tức 89 trên 118 dân biểu, cao hơn mức hai phần ba thường lệ để tu chính Hiến Pháp (France).
Cuộc trưng cầu năm 2019 có chín mươi bảy phẩy bảy phần trăm cử tri Bougainville chọn độc lập, nhưng không mang tính ràng buộc pháp lý; kết quả được trình lên Quốc Hội hôm 27 tháng Tám, gần bảy năm sau ngày bỏ phiếu. Hai bên đã ký khung Melanesia làm cơ sở chuẩn bị và quản lý giai đoạn chuyển tiếp, dù kết quả bỏ phiếu ra sao. Thủ Tướng James Marape nhấn mạnh kết quả trưng cầu «không tự thi hành», và theo Hiến Pháp, Quốc Hội nắm thẩm quyền tối hậu trong việc phê chuẩn.
Vết thương nội chiến và lời kêu gọi
Dân biểu Francesca Semoso, đại diện Bắc Bougainville, kêu gọi đồng viện bỏ phiếu thuận, nhắc lại cuộc nội chiến thập niên 1990 đã cướp đi sinh mạng của 15.000 đến 20.000 người — vết thương mà bà nói Quốc Hội không được phép quên. Dân biểu Peter Tsiamalili Jr. gọi việc trình kết quả lên Quốc Hội là «khởi đầu chứ không phải kết thúc» của quá trình xem xét trang trọng, trong khi dân biểu đối lập James Nomane gọi đây là «câu hỏi hệ trọng nhất» mà cơ quan lập pháp từng đối mặt, đòi hỏi sự nhất trí tuyệt đối của cả nước.
Về phía Bougainville, Tổng Thống vùng tự trị Ishmael Toroama bác bỏ lập trường «quyết định không phê chuẩn» của chánh phủ trung ương, gọi đó là «kiệt tác của thói lẩn tránh quan liêu và xét lại lịch sử», và tuyên bố Bougainville sẽ tuyên bố độc lập vào năm 2030 bất kể Quốc Hội quyết định ra sao. Trong khi đó Thủ Tướng Marape úp mở khả năng kéo dài tiến trình thêm nhiều năm, để Bougainville có thời gian xây dựng kinh tế và dịch vụ công trước khi vấn đề được đưa ra trở lại.
Úc Đại Lợi giữ khoảng cách, nhưng có thể thúc đẩy
Úc Đại Lợi (Australia) — láng giềng và nhà tài trợ lớn nhất của Papua New Guinea — vẫn giữ thái độ thận trọng, khẳng định vai trò của mình là «hỗ trợ Papua New Guinea» mà không đứng về bên nào. Tuy nhiên nhật báo The Diplomat nhận định Canberra hoàn toàn có thể thúc đẩy Port Moresby sớm đưa ra quyết định dứt khoát cùng một thời biểu đáng tin cậy, thay vì để vận mệnh của Bougainville kéo dài vô định thêm một thập niên nữa.