Liên Hiệp Quốc: vượt ngưỡng nóng 1,5 độ C đã là điều không thể tránh
Báo cáo Khoảng cách Khí thải 2026 của Liên Hiệp Quốc lần đầu tiên tuyên bố vượt ngưỡng 1,5 độ C là «không thể tránh khỏi» — và kêu gọi cắt giảm mười tám phần trăm khí thải vào năm 2030 để mức vượt ngưỡng thấp nhất có thể.
NAIROBI, ngày 21 tháng 10. — NAIROBI, ngày 21 tháng 10. — Chương trình Môi trường Liên Hiệp Quốc hôm Thứ Tư công bố Báo cáo Khoảng cách Khí thải 2026, lần đầu tiên tuyên bố việc vượt ngưỡng ấm lên 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp là «điều sắp xảy ra và không thể tránh khỏi». Nhiệm vụ giờ đây, theo báo cáo nhan đề «Điểm trở lại», là rút ngắn mức vượt ngưỡng xuống thấp nhất có thể rồi đưa nhiệt độ toàn cầu trở lại 1,5 độ C trước cuối thế kỷ.
Kịch bản «vượt ngưỡng thấp nhất có thể» đòi hỏi nhiệt độ toàn cầu đạt đỉnh chỉ khoảng 1,7 tới 1,8 độ C vào giữa thế kỷ, rồi hạ dần. Để làm được, lượng khí thải nhà kính toàn cầu phải giảm mười tám phần trăm vào năm 2030, bốn mươi lăm phần trăm vào năm 2035 và sáu mươi chín phần trăm vào năm 2040, so với mức năm 2025 — đồng thời đẩy mạnh công nghệ hút carbon khỏi khí quyển.
Cam kết hiện tại cách quá xa mục tiêu
Thực tế lại phũ phàng: dù các chánh phủ thực hiện đầy đủ mọi cam kết khí hậu quốc gia hiện có, lượng khí thải cũng chỉ giảm từ năm tới tám phần trăm vào năm 2030 và từ mười một tới mười lăm phần trăm vào năm 2035. Theo quỹ đạo chính sách hiện nay, Trái đất đang tiến tới mức ấm lên từ 2,6 tới 2,8 độ C trong thế kỷ này — và có mười phần trăm nguy cơ vượt 3,4 độ C, một viễn cảnh thảm khốc.
«Vượt ngưỡng không phải là đầu hàng», Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc António Guterres khẳng định. «Chúng ta vẫn có thể giữ mức vượt thấp nhất và ngắn nhất có thể, rồi đưa nhiệt độ trở xuống dưới 1,5 độ C trước cuối thế kỷ». Ông kêu gọi mỗi năm giảm khoảng sáu phần trăm cho tới năm 2035, tăng gấp ba công suất năng lượng tái tạo và gấp đôi tốc độ cải thiện hiệu quả năng lượng trước năm 2030, đồng thời chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch và chặn đứng nạn phá rừng.
Giám đốc Điều hành UNEP Inger Andersen cảnh báo mỗi phần mười độ ấm thêm đều làm tăng nguy cơ biến đổi không thể đảo ngược — từ băng hà, băng vĩnh cửu, hoàn lưu đại dương tới rạn san hô — cùng những thảm họa nhân sinh. Bà nhắc tới các trận lụt chết người, đợt nóng kỷ lục và cháy rừng hoành hành nhiều nước trong năm 2026, năm thứ hai liên tiếp nhiệt độ toàn cầu vượt ngưỡng 1,5 độ C.
Báo cáo được công bố đúng một tháng trước hội nghị khí hậu COP31 tại Thổ Nhĩ Kỳ (Türkiye), nơi các nhà hoạch định chính sách sẽ thương lượng bước tiếp theo. Tác giả lưu ý dự báo năm nay bi quan hơn một phần vì Hoa Kỳ (United States) rút khỏi Hiệp định Ba Lê (Paris), cộng với số liệu khí thải lịch sử được điều chỉnh lên.