Trứng đã thành biểu tượng của lễ Phục Sinh như thế nào

LUÂN ĐÔN, ngày 22 tháng 10. — Ba mươi bộ trên không, bên lề một xa lộ miền bắc Gia Nã Đại, quả trứng Phục Sinh khổng lồ Vegreville xoay nhè nhẹ trong gió. Quả trứng rộng mười tám bộ, dài gần hai mươi lăm bộ, được thiết kế để xoay theo gió như chong chóng. Nó được trang trí theo mẫu pysanka truyền thống Ukraina với hàng ngàn tam giác nhôm vàng, đen và trắng, vì quả trứng là đài tưởng niệm những di dân Ukraina đã định cư vùng này từ lâu. Đó là một kỳ công kỹ thuật: công nghệ cắt gạch phát triển để tạo nên khảm trên bề mặt cong của quả trứng sau này được dùng để lát mặt ngoài của phi thuyền con thoi.

Dù quý vị nhìn thấy nó vào ngày nào trong năm, đó không thể chối cãi được là một quả trứng Phục Sinh. Nó ngước nhìn bầu trời với vẻ ngây thơ tuyệt đối trong từng đường nét, hoa văn rực rỡ vui tươi, và nó còn có cả yếu tố bất ngờ vốn có trong mọi quả trứng Phục Sinh đích thực. Hầu hết giữ bất ngờ bên trong vỏ, nhưng quả trứng Vegreville không phải để mở ra. Chính nó là điều bất ngờ, treo nghiêng nghiêng vàng óng giữa cảnh quan Alberta bao la khắc khổ, như vừa được đẻ ra bởi một con chim roc nào đó bay ngang.

Trứng Fabergé không thể khác hơn. Thế mà chúng nắm bắt được cùng một bản chất Phục Sinh. Những quả Trứng Hoàng gia được chế tác để Sa hoàng dâng lên hoàng hậu và hoàng thái hậu vào dịp Phục Sinh. Mỗi quả chứa một bí mật thú vị — đã thỏa thuận trước với Sa hoàng và không tiết lộ cho ai khác. Quả Trứng Nụ Hồng, do Nicholas II dâng lên hoàng hậu Alexandra, làm bằng vàng tráng men đỏ, đính những mũi tên tình yêu của thần Cupid nạm kim cương. Bên trong là những bất ngờ lồng trong bất ngờ: trước hết, một nụ hồng tráng men xanh lá và vàng, để nhắc Alexandra nhớ vườn hồng ở cung điện nơi họ trải qua lễ Phục Sinh đầu tiên khi còn là đôi tân hôn. Trong nụ hoa là một mô hình vương miện hoàng gia tí hon nạm kim cương, cùng một mặt dây chuyền hồng ngọc hình trứng. Quà Phục Sinh, thường là trứng, được tặng như dấu chỉ của món quà cứu độ vĩ đại nhưng không đáng được hưởng; và quả Trứng Nụ Hồng, như ơn cứu chuộc, là một món quà vừa vô giá vừa sâu sắc cá nhân, đầy những chi tiết duyên dáng và trìu mến.

Trứng Phục Sinh có từ bao giờ?

Đã từ thế kỷ thứ hai ở Mesopotamia, các tín hữu Cơ Đốc nhuộm trứng đỏ để tôn vinh máu Đấng Cứu Thế đã đổ ra. Có người nói trứng Phục Sinh còn xa hơn nữa, từ thế kỷ thứ nhất, khi các tín hữu lấy chim phượng hoàng làm biểu tượng cho Chúa Kitô phục sinh. Khi đến lúc con chim thần thoại này chết, nó bùng cháy và tái sinh từ quả trứng nó để lại trong tro tàn, như Chúa Kitô vinh quang sống lại từ mồ.

Biểu tượng bám rễ và lan rộng. Phong tục trang trí trứng vào dịp Phục Sinh đi qua đế quốc Byzantine tới các quốc gia Slav, rồi tới Tây Âu. Việc hãm mình Mùa Chay thời trung cổ đòi kiêng trứng (đó là nguồn gốc truyền thống bánh pancake ngày Thứ Ba Béo, khi trứng và mỡ động vật phải ăn hết trước Thứ Tư Lễ Tro). Đến lễ Phục Sinh, cả giàu lẫn nghèo đều có trứng dư dả, không chỉ đủ ăn mà còn để nhuộm, để vẽ, để tặng cho trẻ em đi từng nhà, thậm chí để ném, để lăn — và không tránh khỏi đập vỡ — trong các trò chơi. Vua Edward I của Anh được ghi nhận đã phát 450 quả trứng gà trang trí lá vàng vào dịp Phục Sinh năm 1290.

Đầu thế kỷ thứ mười tám, Louis XIV của Pháp tặng triều thần những quả trứng đà điểu trang trí vào dịp Phục Sinh, lấy từ vườn thú hoàng gia ở Versailles. Vua Mặt Trời cũng được cho là người tiên phong trứng sô-cô-la, mặc dù hình như những mẻ đầu không được như ý (sô-cô-la và nắng chẳng bao giờ hợp nhau). Vài năm sau, một chủ tiệm ở Turin thành công hơn, đổ sô-cô-la tan chảy vào vỏ trứng gà rỗng. Trứng sô-cô-la sớm thành quà Phục Sinh phổ biến khắp Pháp và Đức, dù mãi tới 1873 quả trứng sô-cô-la đầu tiên của Anh mới ra thị trường do hãng J.S. Fry & Sons sản xuất, hai năm trước Cadbury (mà sau này hai hãng sáp nhập).

Quả trứng gà bình dị

Giữa muôn vàn vật kỷ niệm hình trứng ấy, quả trứng gà giản dị vẫn giữ vị trí quan trọng. Nó là chiếc Model T, nguyên bản của mọi biến tấu delightful từ kim cương tới đồ ăn được. Đó là quả trứng Phục Sinh đích thực nhất, mang mọi hàm ý biểu tượng của những thứ kia và thêm vài nét riêng.

Trong ẩm thực, trứng là sứ giả hòa bình. «Hãy dùng quả trứng làm trung gian hòa giải đáng mến,» một người Pháp thế kỷ mười chín tên des Essarts khuyên các đầu bếp; nó «đứng giữa các thành phần [của món ăn] để mang lại những cuộc hòa giải khó khăn.» Khó hơn là hòa giải các phân tử dầu với nước, nhờ lòng đỏ có tính nhũ hóa tuyệt vời, hay hòa giải bản tính sa ngã của con người với Thiên Chúa qua trung gian hòa giải đáng mến là Chúa Kitô? Chắc chắn là việc sau — nhưng một mẫu hình lặp lại có thể quan sát được giữa hai sự kiện, một thứ vần điệu bản thể học, trong đó những phân tử trứng tí hon không đáng kể vang vọng điều gì đó trọng đại vũ trụ như ơn cứu chuộc thế gian.

Một sựso sánh kỳ lạ, quý vị có thể nghĩ. Nhưng triết gia Pythagoras, dù sống trước thời Cơ Đốc, hẳn sẽ thấy thú vị. Ông suy nghĩ nhiều về trứng. Ông nói ăn trứng là tội, vì chúng là tiểu vũ trụ. Vậy hẳn ông không thích người ta ăn trứng Phục Sinh. Nếu ăn những biểu tượng vũ trụ thu nhỏ đã là xấu, thì ăn những biểu tượng gắn với Đấng toàn năng cai quản vũ trụ còn tệ đến đâu?

Nhưng sống trước Chúa Kitô, Pythagoras chưa từng có dịp suy ngẫm về ý niệm Thiên Chúa làm người và chịu chết để mở cửa thiên đàng. Nếu biết, hẳn ông đã kết luận hợp lý rằng một biến cố trọng đại như vậy sẽ thay đổi quan hệ của ta với Thiên Chúa, và do đó quan hệ của ta với những biểu tượng chiến thắng của Ngài — như trứng Phục Sinh.

Như gà con sống động phá vỡ vỏ trứng chui ra, Đấng Kitô bất tử phá vỡ niêm phong của mồ. Như trứng hòa giải những yếu tố ẩm thực chống đối nhau, Chúa Kitô hòa giải mọi sự về với mình — làm cho sự hài hòa phổ quát mà Pythagoras tưởng đã phát hiện trong quả trứng trở nên khả thi, nếu con người có thiện chí. Chúa Kitô tạo hòa bình qua máu thập giá của Ngài, được miêu tả trên những quả trứng nhuộm đỏ của Mesopotamia thế kỷ thứ hai; cả về những sự trên trời — sô-cô-la kỳ ảo, những vật nghệ thuật xa hoa, và con người đầy khiếm khuyết — lẫn những sự dưới đất.

Còn quả trứng Vegreville chọc trời thuộc loại nào… thì ban giám khảo vẫn chưa ngã ngũ. Dù sao nó cũng gần thiên đàng hơn những quả khác ba mươi bộ.