«Bismillah, c'est les ténèbres»: khẩu hiệu lạ của học sinh Pháp và trò đùa cảnh sát
«Bismillah, c'est les ténèbres» — khẩu hiệu vô nghĩa bỗng thành biểu tượng của học sinh Pháp (France): một trò nhạo báng cảnh sát giả dạng thiếu niên để thâm nhập phong trào biểu tình học đường.
BA LÊ, ngày 21 tháng 10. — Trong làn sóng biểu tình học đường lan khắp nước Pháp từ cuối tháng 9, một khẩu hiệu kỳ lạ bỗng phủ đầy các tấm bìa cứng trước cổng trường bị phong tỏa: «Bismillah, c'est les ténèbres». Cụm từ vô nghĩa này — tạm dịch «Nhân danh Chúa, tối tăm mịt mù» — chỉ trong vài tuần đã thành câu cửa miệng của học sinh Pháp, được chia sẻ hàng chục ngàn lần và cả nhà hoạt động Greta Thunberg cũng nhắc lại.
Giải mã từng chữ: «Bismillah» là tiếng Ả Rập nghĩa «nhân danh Thượng Đế», trong tiếng lóng Pháp gần như «lên đường thôi»; còn «c'est les ténèbres» («đúng là bóng tối») là tiếng lóng của giới trẻ chỉ tình cảnh thảm hại. Ghép lại thành một câu ngô nghê — và chính sự ngô nghê ấy là điểm mấu chốt.
Trò đùa nhắm vào cảnh sát chìm
Nguồn gốc khẩu hiệu là ảnh chụp màn hình một cuộc trò chuyện Snapchat lan truyền đầu tháng 10: một tài khoản tên «Mamadou» kèm cờ Algeria hỏi «Khi nào phong tỏa, thề có Chúa, anh bạn?» và dò hỏi nơi tụ tập, chỗ mua pháo sáng. Học sinh nhanh chóng kết luận đây là cảnh sát giả dạng thiếu niên để thâm nhập nhóm kín — thứ tiếng lóng chắp vá vụng về đã «bán đứng» người viết.
Thế là khẩu hiệu ra đời như một trò nhạo báng: bắt chước đúng giọng điệu của «kẻ đóng giả» để chế giễu. Đằng sau tiếng cười là phong trào nghiêm túc — hàng chục ngàn học sinh xuống đường phản đối thiếu giáo viên, lớp học 36 em chen chúc, trường lớp xập xệ; nhật báo Le Monde ghi nhận 504 vụ bắt giữ trong một ngày biểu tình, và học sinh đã hẹn «Hồi V» tiếp theo.
Không chỉ có khẩu hiệu lạ, học sinh Pháp còn giương những biểu ngữ gợi nhớ tháng 5 năm 1968 — cuộc nổi dậy sinh viên suýt lật đổ chánh phủ De Gaulle: «2026 là 1789 mới», hay «Hãy trẻ và im miệng đi» — câu nói nổi tiếng của phong trào 68 được in trắng đen trên bìa cứng. Giáo sư sử học Chris Reynolds nhận xét chánh quyền Pháp luôn ám ảnh rằng biểu tình học sinh có thể thành ngòi nổ cho phong trào xã hội rộng lớn.
Phong trào còn đang tìm cách «hội tụ đấu tranh» với Áo Vàng: trang «Kháng cự công dân» tung khẩu hiệu «Gilets Jeunes» (Áo Vàng Trẻ), kêu gọi học sinh, công nhân, người về hưu cùng xuống đường ngày 17 tháng 10 phản đối giá nhiên liệu tăng. Gần 460.000 tin nhắn về ngày này đã xuất hiện trên mạng xã hội Pháp từ cuối tháng 9 — cho thấy ngọn lửa học đường có thể lan xa hơn sân trường rất nhiều.