Bà Georgieva: Trí tuệ nhân tạo là «cơn sóng thần chậm» đối với giới lao động toàn cầu

BĂNG CỐC, ngày 20 tháng 10. — Phát biểu tại một buổi thảo luận trong khuôn khổ Đại hội thường niên của Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế và Ngân Hàng Thế Giới, bà Kristalina Georgieva, Tổng Giám Đốc Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế, đã không vòng vo: trí tuệ nhân tạo là «một cơn sóng thần di chuyển chậm — nhưng vẫn là sóng thần». Theo ước tính của Quỹ, ước chừng 40 phần trăm công ăn việc làm trên toàn cầu sẽ chịu ảnh hưởng của trí tuệ nhân tạo theo thời gian; tại các quốc gia tiền tiến, tỉ lệ ấy lên tới 60 phần trăm.

Điều khiến bà Georgieva bận tâm nhất không phải là những nghề nghiệp cao cấp, mà là nấc thang đầu đời của thanh niên. Từ xưa đến nay, lớp lao động mới vào nghề vẫn bắt đầu bằng những việc thường nhật, lặp đi lặp lại, rồi từ đó tích lũy kinh nghiệm mà dần dà leo lên. Nếu trí tuệ nhân tạo chiếm mất chính những nấc thang ấy, con đường tiến thân sẽ đứt đoạn ngay từ bước đầu. «Không một thanh niên nào muốn suốt đời làm chân chạy bàn trong quán cà-phê», bà nói. Số liệu sơ khởi cho thấy riêng tại Hoa Kỳ (United States), 10 phần trăm việc làm hiện nay đã đòi hỏi khả năng về trí tuệ nhân tạo.

Nghịch lý ở chỗ trí tuệ nhân tạo cũng chính là lực đỡ của nền kinh tế thế giới trong lúc này. Làn sóng đầu tư khổng lồ vào hạ tầng — trung tâm dữ liệu, chip điện tử, điện toán — đang tạo nên một sức cầu đủ mạnh để giữ cho kinh tế toàn cầu tăng trưởng quanh mức 3 phần trăm, bất chấp cơn chấn động về nguồn cung năng lượng. Châu Á, nơi đặt nhiều nhà máy trong chuỗi cung ứng, được hưởng lợi rõ rệt: các nền kinh tế tiền tiến trong vùng có thể được cộng thêm từ nửa điểm đến một điểm phần trăm tăng trưởng trong dài hạn.

Song bà Georgieva cảnh báo về cái giá phải trả nếu các xã hội không sửa soạn kịp. Trí tuệ nhân tạo tiến với tốc độ của một chiếc xe đua, trong khi hàng rào bảo vệ — luật lệ, nền tảng đạo đức, chánh sách lao động — gần như chưa có gì. «Nếu không có các biện pháp bảo vệ, rủi ro có thể vượt quá cơ hội», bà nói, đồng thời đặt một vấn nạn về ngân sách quốc gia: từ trước đến nay, chánh phủ các nước thu thuế chủ yếu nơi lao động; một khi lao động bị máy móc và vốn liếng thay thế, nguồn thu ấy sẽ lấy ở đâu?

Thông điệp chót của người đứng đầu Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế khá minh bạch: không ai hình dung nổi bộ mặt thị trường lao động năm năm nữa sẽ ra sao, và chính vì thế, các nhà hoạch định chánh sách phải khởi sự nghiên cứu và hành động ngay từ bây giờ, thay vì đợi cơn sóng thần ập tới mới lo bề chống đỡ.